فصل #سوم ادبیات فارسی 🔽🔽🔽🔽
#پایه_هشتم
#درس_ششم
#راه_نیکبختی
ده روز مهر گردون افسانه است و افسون
نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا
🔹شرح بیت ：
به جای ：درحق،در مورد
افسانه ：سرگذشت ،قصه ،داستان
افسون ：حیله ،تزویر ،مکر ،جادو
گردون：روزگار ،گردش اسمان و زمین
ده روزه ：مدت اندک ،مدت کم
🔹آرایه مراعات نظیر نظیر
تناسب：مهر (خورشید ) و گردون
آرایه ی جناس ：یارا ،یاران
تشبیه ：مصراع اول گذشت روزگار را به افسانه و افسون تشبیه کرده است.
🔹معنی بیت ：
چند روز زندگی ما مانند داستان و قصه است یا به سحر و جادو می ماند. پس ای دوستان در این عمر اندک نیکی کردن در حق دوستان را غنیمت بدانید.
🔹تاریخ ادبیات ：
حافظ
خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی ،معروف به (لسان الغیب )،اوایل قرن هشتم هجری قمری در شیراز متولد شد.
از بزرگترین غزل سرایان ایران است و چون قرآن را حفظ بوده (حافظ ) تخلص می کرده است.
(دیوان حافظ ) تنها اثر وی است.
🔻واژه ها：
سعادت ：خوش بختی
بپرهیز：دوری کن
خرسند ：راضی ،خشنود
چابک ：زرنگ ،چالاک
ضرر：زیان
مشمار：به حساب نیاور
سحرگاهان ：بامدادان،هنگام طلوع خورشید
مپیچ：سرپیچی نکن ،نافرمانی نکن
می کوش ：بکوش ،تلاش کن
زنهار ：آگاه باش
تامل ：اندیشه ،فکر
🔻ابیات：
۱. زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم
قافیه ：جویم ،, گویم
زین ：از این (مخفف)
جویم ：می جویم (فعل مضارع اخباری از مصدر جستن )
گویم ：می گویم (فعل مضارع اخباری از مصدر گفتن )
یاد بگیر ：فعل امر
🔹معنی بیت ：
علت پند و نصیحتم این است که خوش بختی تورا می خواهم. پس هرچی که می گویم از من بشنو و بپذیر.
۲. می باش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
می باش ：فعل امر از مصدر بودن
قافیه ：سحر خیز ،بپرهیز
ز：از (مخفف)
وز：و از (مخفف)
سحرگهان ：مخفف سحرگاهان (سحر +گاه+ان)
تلمیح به ضرب المثل (سحرخیز باش تا کامروا باشی)
🔹معنی بیت ：
در عمر خود همواره سحر خیز باش و از خواب دم صبح دوری کن.
🔴 بخش اول
🔴 بخش دوم :
۳. با مادر خویش مهربان باش
آماده ای خدمتش به جان باش
قافیه ：مهربان ،جان ردیف ：باش
خدمتش ：خدمت به او ، ش：ضمیر متصل سوم شخص مفرد
خویش ：خود
تلمیح به آیه سیزدهم از سوره لقمان
🔹معنی بیت ：
با مادرت همیشه مهربان باش و با جان و دل فرمان هایش را اطاعت کن.
۴. با چشم ادب نگر پدر را
از گفته ی او مپیچ سر را
قافیه ：پدر ،سر ردیف ：را
را ：در این بیت حرف اضافه است به معنی (به)
مپیچ سر را：سرپیچی نکن
مپیچ سر را：کنایه از نافرمانی
چشم ادب اضافه اقترانی
🔹معنی بیت：در مقابل پدرت مودب باش و گفته ها و سفارش های اورا گوش کن.
۵. چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند
قافیه ：خرسند ،خداوند
چون：وقتی که(حرف ربط)
این دو ：پدر و مادر
آرایه ی تکرار خرسند
🔹معنی بیت ：اگر پدر و مادر از تو راضی و خشنود باشند ،مطمعن باش خداوند هم از تو راضی و خشنود است.
۶. چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی
قافیه ：عزیز،تمیز ردیف ：باشی
چون ：وقتی که (حرف ربط)
تناسب ：با ادب ،تمیز،عزیز
🔹معنی بیت ：وقتی که با ادب رفتار کنی و تمیز و زیبا باشی آن گاه همه تو را دوست دارند.
۷. می کوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
قافیه ：استاد ،یاد
می کوش ：بکوش ،تلاش کن
گیری ：بگیری ،مضارع التزامی از مصدر گفتن
🔹معنی بیت ：تلاش کن تا هرچه استاد و آموز گارت به تو آموزش می دهد ،یاد بگیری و به خاطر بسپاری.
۸. زنهار مگو سخن به جز راست
هرچند تو را در آن ضررهاست
قافیه ：راست ،است
زنهار ：شبه جمله (اصوات )
مگو：فعل نهی از مصدر گفتن
تلمیح به سخن پیامبر (ص)：حق را بگویید هرچند به زیانتان باشد (قولو الحق و لو علی انفسکم )
🔹معنی بیت ：ای فرزند من هرگز سخن دروغ به زبان نیاور و حز راست چیزی دیگری نگو حتی اگر به ضررت باشد.
۹. هر شب که روی به جامه ی خواب
کن نیک تامل اندر این بابا
کان روز به علم تو چه افزود
وز کرده خود چه برده ای سود
قافیه ：خواب ،باب___ افزود ،سود
⭕️این دو بیت موقف المعانی هستند و باید هردو کنار هم بیایند.
⭕️موقف المعانی ：بیت هایی که معنای آن ها وابسته به هم است و با هم معنی می شوند.
اندر این باب：در این مورد
اندر ：در
کن ：فعل امر از مصدر کردن
روی ：می روی (مضارع اخباری از مصدر رفتن )
جامه ی خواب ：رخت خواب
کان ：مخفف که آن
وز:مخفف و از
کرده ای خود：اعمال خود
آرایه ی تناسب ：شب و خواب
🔹معنی دو بیت ：هرشب هنگام خواب ،در این مورد خوب فکر کن که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کرده ای و از کارهایی که انجام دادی چه سود و بهره ای برده ای ؟
۱۱. روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
قافیه ：کار ،مشمار.
🔹معنی بیت ：آن روزی را که کار مفید و خوبی نداده ای, جز روزهای بیهوده و از دست رفته بدان و جز عمر خودت ندان.
⏺قالب شعر ：مثنوی
پایدار باشید. سوری 🌷🌷